Początek II Wojny Światowej w przygranicznym i prezydenckim Mieście i Gminie Więcbork
1 września 1939 roku o świcie w rejonie przygranicznej osady Dorotowo w II RP (ówczesna i dzisiejsza gmina Więcbork) siły niemieckiego Wehrmachtu sforsowały po zaciętej walce granicę polsko-niemiecką, stawiając czoła oporowi wysuniętych formacji Straży Granicznej i WP II RP.
Strategiczne znaczenie więcborskiej granicy
Dorotowo Przebieg granicy:
Przedwojenna granica państwowa Polski w tym regionie opierała się o rzekę Łobżonkę. Dorotowo leżało po stronie polskiej w Mieście i Gminie Więcbork, bezpośrednio granicząc z niemiecką miejscowością Kujan (niem. Kuyan).
Infrastruktura:
W osadzie funkcjonowało międzynarodowe Dorotowo – Kujan – polsko-niemieckie przejście graniczne z pełną kontrolą celną i paszportową. Przebiegała tędy również linia kolejowa nr 240 łącząca Złotów z Więcborkiem i Terespolem Pomorskim. Czas to w końcu upamiętnić panie burmistrzu Więcbork I Rado Miejska Więcborka !
Polskie siły obronne:
Bezpośrednią ochronę odcinka zapewniała Placówka Straży Granicznej I linii „Dorotowo”, podlegająca pod Komisariat SG „Sypniewo”.
W sierpniu 1939 roku placówki te zostały wzmocnione przez tzw. plutony wzmocnienia złożone z lokalnych rezerwistów. Oddziały te tworzyły najdalej wysuniętą na zachód linię polskiej obrony w tym sektorze.
Przebieg wydarzeń 1 września 1939 w Więcborku
Atak agresora:
Przebieg wydarzeń w Dorotowie i Gminie Więcbork
Atak na placówkę graniczną:
Dorotowo w Gminie Więcbork w okresie międzywojennym było wsią nadgraniczną, w której funkcjonowała Placówka Straży Granicznej I linii „Dorotowo”.
Polscy strażnicy graniczni jako pierwsi dostrzegli o świcie 1 września 1939r. nacierające kolumny Wehrmachtu, zaalarmowali dowództwo i podjęli walkę z agresorem Niemieckim.
Po tym sygnale o napaści Niemiec na Polskę ewakuowano konno z więcborskiego Magistratu mieszczącego się w domu Jana Bracka, a dziś moim na Rynku 12 w Więcborku burmistrza Kucharskiego i byłego burmistrza Więcborka Lindeckiego wraz z personelem miejskim oraz z dokumentami miejskimi w głąb Polski.
Konie i wozy do ewakuacji przygotował radny Franciszek Kucharski z Dalkowa, a ewakuację przeprowadził Konrad Bracka, ten który w okresie okupacji hitlerowskiej ratował Polaków przed śmiercią w obozie zaglady w Karolewie co potwierdzili przez niego ocaleni pan Holka inni przed Sądem Okręgowym w Bydgoszczy.
Odwrót i działania opóźniające:
Wobec przytłaczającej przewagi liczebnej i technicznej wroga, polskie siły ze strażnicy w Dorotowie zmuszone były się wycofać.
W celu spowolnienia marszu armii niemieckiej, Wojsko Polskie zrealizowało plan niszczenia infrastruktury, wysadzając m.in. wiadukt kolejowy przed Sypniewem oraz okoliczne mosty drogowe i kolejowe w okolicach Więcborka.
Zajęcie Więcborka1 września 1939:
Niemiecka armia posuwała się szybko w głąb polskiego terytorium. Opór stawiany od świtu przez Wojsko Polskie i lokalnych mieszkańców Więcborka w tym członków mojej rodziny opóźnił natarcie niemieckie, jednak już około godziny 11:00 rano 1 września 1939 roku miasto Więcbork znalazło się pod okupacją niemiecką.
Niemieckie uderzenie z tego kierunku (od strony Złotowa/Flatow w ówczesnych Niemczech) miało na celu szybkie przełamanie polskiej obrony Więcborka i odcięcie tzw. korytarza pomorskiego.
W tym czasie 1 września 1939r mój dziadek Henryk Bracka Żołnierz Wojska Polskiego w elitarnej Kawalerii Wojska Polskiego w Grudziądzu bronił Polski przed niemiecką agresją na Polskę.
Po tej agresji Niemieckiej na Polskę już 4 września 1939r. wjechał do Dorotowa, Sypniewa, Więcborka, Runowa Krajeńskiego, Sępólna Krajeńskiego i Komierowa sam Adolf Hitler z władzami III Rzeszy co potwierdzają załączone zdjęcia i opisy.
Adolf Hitler w Sypniewie, Więcborku, Runowie Krajeńskim i Komierowie we wrześniu 1939r. !
Zanim Hitler pojawił się 4 września w Komierowie przybył do przygranicznego Sypniewa gmina Więcbork do pałacu Wilckensa z którym tam rozegrał partyjkę w bilarda. Następnie wjechał do Więcborka i do zajętego przez Hitlera podczas wojny 1 września 1939r. zamku Prezydenta Polski Ignacego Mościckiego w Runowie Krajeńskim Gmina Więcbork, gdzie również w czasie II Wojny Światowej rezydował Adolf Hitler, Herman Göring i Heinz Guderian. Na cześć wizyty Adolfa Hitlera w Więcborku faszyści nazwali Rynek w Więcborku Placem Adolfa Hitlera.
Kalendarium zdarzeń
1. 4 września 1939 r. podczas inspekcji w Kwaterze Głównej 4. Armii naczelny wódz III Rzeszy Adolf Hitler pojawił się w Komierowie w towarzystwie Reichsführera-SS Heinricha Himmlera oraz najwyższych władz wojskowych, ministerialnych i partyjnych (NSDAP). Na zdjęciu znajdują się dwa identyczne, osobiste samochody Hitlera i Himmlera (jasne, czarne błotniki; widać tylko fragment drugiego pojazdu) zaparkowane przed Pałacem Komierowo.
2. Niemiecka nazistowska elita w Komierowie (4 września 1939 r.). Na najniższym stopniu schodów tarasu południowego stoją Adolf Hitler (z lewej) i Heinrich Himmler. Za nimi gen. major Karl Bodenschatz; kolejny, w furażerce, płk Rudolf Schmundt; powyżej, przy barierce, poprawiający mundur, Martin Bormann; obok gen. artylerii Günther von Kluge. Na samej górze z lewej strony prawdopodobnie kpt. Nicolaus von Below, a z prawej, być może SA-Obergruppenführer Wilhelm Brückner. Źródło i foto Pałac w Komierowie.
Wizyta Adolfa Hitlera na Krajnie na początku kampanii wrześniowej miała miejsce 4-5 września 1939 roku, kiedy dyktator przemieszczał się w rejonie m.in. Sypniewa, Więcborka i Komierowa, wizytując walczące oddziały Wehrmachtu.
Głównym, mobilnym centrum dowodzenia Hitlera i jego najbliższego sztabu w tym okresie był pancerny pociąg kwaterowy „Amerika”.
Mobilna kwatera Hitlera (Pociąg „Amerika”): Od 3 września 1939 roku Adolf Hitler wizytował front z pokładu swojego pociągu specjalnego.
Skład ten przemieszczał się wzdłuż linii kolejowych ówczesnego pogranicza (m.in. w rejonie Piły, Złotowa, Więcborka LK nr 240).
Hitler osobiście obserwował postępy wojsk i spotykał się z dowódcami polowymi.
Obecność generała Guderiana: Heinz Guderian dowodził XIX Korpusem Armijnym, którego zadaniem było błyskawiczne odcięcie tzw. „korytarza pomorskiego”. Rejon Więcborka i Sępólna Krajeńskiego znajdował się bezpośrednio na trasie uderzenia jego jednostek pancernych.
Spotkania Hitlera z Guderianem na tym odcinku frontu (często opisywane w pamiętnikach generała) miały charakter czysto wojskowy i dotyczyły m.in. bitwy w Borach Tucholskich.
Przebieg wizyty na Krajnie (4- 5 września 1939) Sypniewo i Więcbork: Hitler wjechał na teren powiatu sępoleńskiego (Krajna) swoim luksusowym, trzyosiowym Mercedesem, zmierzając od strony granicy z III Rzeszą w Dorotowie w kierunku operujących wojsk pancernych.
Przejeżdżał przez Sypniewo i Więcbork, pędząc trasą strategiczną ku pozycjom frontowym w Borach Tucholskich.
Pałac Komierowo: Hitler zajechał do rodowej rezydencji Komierowskich, w której zainstalował się sztab 4. Armii. Wizyta miała charakter błyskawicznej inspekcji operacyjnej – dyktator odebrał raporty sytuacyjne od dowództwa i zjadł tam krótki posiłek.
Spotkanie z Guderianem: Dnia (5 września) Hitler spotkał się na froncie z gen. Heinzem Guderianem (dowódcą XIX Korpusu Pancernego). Guderian osobiście woził Hitlera swoim wozem dowodzenia, pokazując mu efekty działań wojennych i rozbitą polską artylerię w Borach Tucholskich (m.in. w rejonie Plemna i Świecia).
Dokumentacja fotograficzna
Wizyta Hitlera w tym regionie oraz w samym sztabie 4. Armii w Komierowie została bardzo dobrze udokumentowana fotograficznie. Oficjalne zdjęcia wykonywał jego osobisty fotograf, Heinrich Hoffmann, a także propagandyści z tzw. Propagandakompanie (PK).
Zachowane fotografie: Istnieją wyraźne ujęcia przedstawiające Adolfa Hitlera w otoczeniu generałów (m.in. von Klugego) na tle architektury Pałacu Komierowo (zarówno przy podjeździe, jak i wewnątrz).
Odbitki tych zdjęć po wojnie trafiały na aukcje kolekcjonerskie i do archiwów państwowych (część zbiorów posiada Narodowe Archiwum Cyfrowe oraz niemieckie Bundesarchiv)
Propagandowy cel: Zdjęcia te miały pokazać niemieckiemu społeczeństwu, że Führer nie siedzi w Berlinie, lecz dowodzi osobiście „blisko frontu” i bezpośrednio nadzoruje sukcesy operacji militarnej przeciwko Polsce.
Pobyt Hermanna Göringa i Heinza Guderiana w pałacu w Runowie Krajeńskim opiera się na przekazach historycznych i podaniach regionalnych. Oficjalna, szczegółowa dokumentacja sztabowa dotycząca tego konkretnego obiektu z okresu II wojny światowej jest bardzo skromna i do dziś zatajana.
Informacje o pobycie i obiekcie
Hermann Göring:
Według relacji historycznych i regionalnych w czasie I I Wojny Światowej w neorenesansowym pałacu w Runowie Krajeńskim Gmina Więcbork rezydował marszałek III Rzeszy Hermann Göring.
Obiekt miał służyć m.in. jako zaplecze lub magazyn mundurowy wojsk lotniczych (Luftwaffe), którymi dowodził.
Pobyt w Runowie Krajeńskim:
W tamtejszym zamku i okolicy (znajdującej się blisko Więcborka) przebywali najwyżsi dowódcy III Rzeszy, w tym Hermann Göring oraz Heinz Guderian. Odnotowano tam również kilkukrotne wizyty Adolfa Hitlera, który wizytował sztaby i lustrował postępy niemieckiego natarcia.
Adolf Hitler:
Historycy i podania lokalne odnotowują także jednorazową, krótką wizytę Adolfa Hitlera 4-5 września 1939r. w Więcborku oraz w pałacu w Runowie Krajeńskim Gmina Więcbork. W późniejszym czasie odnotowano tam również kilkukrotne wizyty Adolfa Hitlera, który wizytował sztaby i lustrował postępy niemieckiego natarcia.
Heinz Guderian:
Obecność gen. Heinza Guderiana w literaturze wspomnieniowej i lokalnych przekazach wiąże się z ruchem wojsk i inspekcjami na Pomorzu oraz Prusach Wschodnich, choć brakuje szerokich, naukowych monografii potwierdzających stały pobyt Guderiana w samym pałacu w Runowie.
Ujawniłem Państwu zatajaną historię Więcborka i Krajny w 87 rocznicę wybuchu II Wojny Światowej w przygranicznym w II RP Więcborku.
